Cadens
Een cadens is de akkoordverbinding waarmee een muzikale zin eindigt, en ze vertelt de luisteraar of de muziek klaar is of nog verdergaat.
Wat zijn de vier cadensen?
Elke cadens is genoemd naar haar laatste twee akkoorden. In C majeur:
| Cadens | In Engelse bronnen | Akkoorden | In C majeur | Effect |
|---|---|---|---|---|
| Authentiek | authentic / perfect | V → I | G → C | Eindigt. Er blijft niets openstaan. |
| Plagaal | plagal | IV → I | F → C | Eindigt zachter, zonder leidtoon. |
| Half | half / imperfect | … → V | eindigt op G | Stopt onaf, als een komma. |
| Bedrieglijk | deceptive / interrupted | V → vi | G → Am | Kondigt een slot aan en wijkt uit. |
Waar twee Engelse namen staan, is de eerste Amerikaans en de tweede Brits; ze beschrijven dezelfde vier cadensen.
Hoe herken je een cadens op gehoor?
Stel aan het eind van een zin twee vragen.
- Landt ze op de tonica? Authentiek en plagaal wel. Half en bedrieglijk niet.
- Was er een trekkracht, of kwam de muziek gewoon tot rust? In een authentieke cadens stijgt de leidtoon (B in C majeur) een halve toon naar de tonica, en je hoort hem aankomen. Een plagale cadens heeft zo’n noot niet, dus die komt gewoon tot rust. Een bedrieglijke cadens heeft de trekkracht en landt dan op vi, A–C–E, dat twee noten deelt met C–E–G en bijna thuis is.
Veel melodieën zijn in paren gebouwd: een eerste zin die eindigt met een halve cadens, beantwoord door een tweede die eindigt met een authentieke.
Wat wordt het vaakst verward?
Een cadens benoemen naar het akkoord waarmee ze begint. Een halve cadens is gedefinieerd door het eindigen op V, wat er ook aan voorafgaat, dus I–V, IV–V en ii–V zijn allemaal halve cadensen.
Wie Engelse bronnen leest, loopt tegen één woord aan dat twee dingen betekent. Een Britse imperfect cadence is een halve cadens, die op V eindigt. Een Amerikaanse imperfect authentic cadence is nog steeds V–I, in het Nederlands een onvolkomen authentieke cadens: ze mist alleen een van de voorwaarden van een volkomen authentieke cadens, namelijk beide akkoorden in grondligging en de tonica als bovenste noot.
In het Nederlands heeft het woord cadens bovendien nog een tweede betekenis: de solopassage, vaak geïmproviseerd of zo geschreven dat ze geïmproviseerd klinkt, meestal tegen het eind van een deel van een concert. Die cadens (in het Italiaans cadenza) heeft dezelfde oorsprong, maar is iets heel anders dan een akkoordslot.
Probeer het zelf: De vier cadensen speelt korte progressies en vraagt op welke van de vier manieren elk ervan eindigde.