Akordy zmniejszone i zwiększone

Akordy durowe i molowe dają poczucie odpoczynku — to brzmienie, na którym wygodnie się zatrzymać. Akordy zmniejszone i zwiększone są ich przeciwieństwem: sprawiają wrażenie, jakby napierały, żeby ruszyć gdzieś dalej. Ten niepokój nie jest wadą, tylko całym sensem tych akordów, a kompozytorzy wykorzystują go świadomie od stuleci.

Przepis na trójdźwięk zmniejszony

Akord zmniejszony powstaje przez nałożenie na siebie dwóch tercji małych:

Pryma — znów weźmy C.
Tercja mała — odlicz 3 półtony w górę od prymy. Od C: Dis.
Kolejna tercja mała — odlicz stamtąd następne 3 półtony, czyli w sumie 6 półtonów od prymy. Od C: Fis.

Zatem C zmniejszony = C, Dis, Fis — pryma, potem 3, a potem łącznie 6 półtonów. Porównaj to z C molowym (3, potem 7): kwinta skurczyła się o jeszcze jeden półton, z czystej (7) do zmniejszonej (6), i właśnie to nadaje akordowi ten niespokojny, ściśnięty charakter.

Przepis na trójdźwięk zwiększony

Trójdźwięk zwiększony to lustrzane odbicie zmniejszonego: zamiast dwóch tercji małych układamy dwie tercje wielkie:

Pryma — znów C.
Tercja wielka — 4 półtony w górę. Od C: E.
Kolejna tercja wielka — następne 4 półtony, czyli w sumie 8 półtonów od prymy. Od C: Gis.

Zatem C zwiększony = C, E, Gis — pryma, potem 4, a potem łącznie 8 półtonów. Tam, gdzie akord zmniejszony wydaje się ściśnięty, akord zwiększony sprawia wrażenie rozciągniętego — kwinta urosła o jeden półton ponad czystą i weszła na dziwny, otwarty teren.

Dlaczego oba brzmią napięcie

Oba akordy omijają kwintę czystą, która daje akordom durowym i molowym poczucie „domu”. Zmniejszony brzmi niespokojnie i nierozwiązanie — chce skurczyć się jeszcze bardziej albo wrócić do czegoś stabilnego. Zwiększony brzmi sennie i jakby zawieszony, jakby unosił się w powietrzu, zamiast stać na twardym gruncie. Żaden z nich nie chce być ostatnim akordem utworu; oba tworzą energię, która ciągnie ucho ku temu, co nastąpi dalej.

Gdzie pojawiają się w prawdziwej muzyce

Akordy zmniejszone często występują jako akordy przejściowe — krótki przystanek między dwoma stabilniejszymi akordami, budujący napięcie tuż przed rozwiązaniem. Akordy zwiększone pojawiają się najczęściej w kadencjach chromatycznych, czyli przebiegach, w których dźwięki akordu pełzną w górę o półtony w drodze do nowego miejsca. Żaden z nich nie ma być celem podróży; oba mają wprawiać muzykę w ruch.

Przydatna symetria akordu zwiększonego

Ponieważ trójdźwięk zwiększony zbudowany jest wyłącznie z równych odstępów 4-półtonowych (4, a potem znów 4, co daje 8), każdy dźwięk akordu brzmi tak samo wiarygodnie jako „dom” — C zwiększony (C, E, Gis), E zwiększony (E, Gis, C) i Gis zwiększony (Gis, C, E) to dokładnie te same trzy dźwięki, tylko opisane od innego punktu wyjścia. Nazwanie jednego z nich „prymą” to w gruncie rzeczy kwestia konwencji, a nie coś, co twoje ucho mogłoby rozstrzygnąć samo: zagraj taki akord w oderwaniu od kontekstu, a nic w brzmieniu nie podpowie, który dźwięk jest „naprawdę” pierwszy. Ta symetria to jednak ciekawostka teoretyczna — nie ułatwia ćwiczenia. W grze akordy zwiększone zawsze pojawiają się w postaci zasadniczej, a polecenie wskazuje jedną konkretną prymę, więc i tak musisz budować od dokładnie tego dźwięku, który dostajesz.

Typowe błędy, których warto unikać

Mylenie kierunku, w którym „gnie się” każdy akord. Zmniejszony kurczy kwintę (6 półtonów zamiast 7); zwiększony ją powiększa (8 zamiast 7). Zapamiętaj kierunek dzięki tercjom: dwie tercje małe kurczą, dwie tercje wielkie powiększają.
Zapominanie, że kwinta to odległość całkowita, a nie sam drugi krok. Podane wyżej „6” i „8” to półtony liczone od prymy, a nie od środkowego dźwięku.
Oczekiwanie, że te akordy zabrzmią rozwiązane. Jeśli akord zmniejszony albo zwiększony brzmi dla ciebie „w porządku”, sprawdź liczenie — cały charakter obu polega na nierozwiązanym napięciu.

Teraz zagraj

W tej rundzie mieszają się trójdźwięki zmniejszone i zwiększone. Zbuduj pierwszą tercję dokładnie tak, jak w akordzie molowym lub durowym, a potem sprawdź całkowitą odległość od prymy do najwyższego dźwięku: łącznie 6 półtonów oznacza akord zmniejszony, 8 — zwiększony. Akordy zwiększone zawsze buduj od dokładnie tego dźwięku, który polecenie wskazuje jako prymę — gra pokazuje je wyłącznie w postaci zasadniczej, więc symetria, o której właśnie przeczytałeś, to ciekawy fakt o brzmieniu, a nie skrót w ćwiczeniu.