Halve toon
Een halve toon is het kleinste interval in de westerse muziek, de afstand van een noot naar de direct volgende, zoals E naar F of C naar Cis.
Hoe ziet een halve toon eruit bij echte noten?
Op een piano is een halve toon de stap van een toets naar de toets er direct naast, zwart of wit: C naar Cis, Cis naar D, E naar F. Op een gitaar is het één fret.
Twee halve tonen vormen een hele toon: C naar D, F naar G. Twaalf halve tonen vormen een octaaf, en elk interval wordt gemeten in het aantal halve tonen dat het omspant. Een grote terts is er 4, een reine kwint 7.
Tussen de witte toetsen liggen maar twee paren een halve toon uit elkaar: E–F en B–C. Tussen elk ander paar witte buren zit een zwarte toets, dus die liggen een hele toon uit elkaar.
In de moderne gelijkzwevende stemming zijn alle twaalf halve tonen even groot: elke halve toon verhoogt de frequentie met dezelfde verhouding, de twaalfde machtswortel uit 2, ongeveer 1,0595.
Hoe klinkt een halve toon?
Dichtbij, en trekkend. Twee noten die een halve toon uit elkaar liggen en na elkaar klinken, klinken als één noot die tegen de volgende aan leunt. Tegelijk gespeeld schuren ze.
Je kent hem van beroemde openingen. Het thema van Jaws wisselt twee noten af die een halve toon uit elkaar liggen, E en F. Beethovens Für Elise opent met een wiegende beweging tussen E en Dis.
De halve toon is ook wat muziek wil laten oplossen. De leidtoon ligt een halve toon onder de tonica, en één halve toon is het hele verschil tussen een majeur- en een mineurakkoord.
Wat is de meest gemaakte fout met halve tonen?
Aannemen dat naast elkaar liggende witte toetsen altijd een hele toon uit elkaar liggen. E–F en B–C doen dat niet, en daarom heeft de majeurtoonladder haar twee halvetoonsstappen precies daar.
De andere valkuil is de woordenschat, vooral in Engelse bronnen. Daar heet een halve toon semitone (Brits) of half step (Amerikaans), en soms half tone; een hele toon heet tone of whole step. Het zijn steeds dezelfde twee afstanden.
Probeer het zelf: bij Noten en halve tonen tel je halve tonen op het klavier om vanaf elke grondtoon akkoorden te bouwen.